YENİ

duyuruYENİ VİDEOLAR EKLENMİŞTİR.

( Davut AÇIKGÖZ, Ümmethan BODUR ve Şerif ZENGİN'İN KENDİLERİYLE YAPMIŞ OLDUĞUMUZ SOHBETLER EKLENMİŞTİR.)

HAYVAN TAKVİMİ

Saat


BETAŞAR
PDF Yazdır e-Posta
Kullanıcı Değerlendirmesi: / 0
ZayıfEn iyi 


ÖRNEK OLARAK SÖYLENMİŞ BİR BETAŞAR İNDİRMEK İÇİN TIKLAYIN
(yazan ve yorumlayan 1985) : "Cadik Ikiy Molla  -  Ahi Kahraman"
DOWNLOAD | İNDİR 
BETAŞAR 1  (giriş) - BETAŞAR 2 (devamı)

 

BET AÇMA GELENEĞİ VE "BETAŞAR" TÜRÜ
"Bet açma" geleneği, Kazak ve Karakalpak Türkleri arasında "gelin getirme" yânı düğün âdet ve eğlenceleri arasında yer alan en eski geleneklerden bindir. Bütün Türk topluluklarında olduğu gibi, Kazak Türklerinde de yeni ev kurmaya, ocak tüttürmeye çok büyük değer verilmiştir. Evlilikte amaç, evlat sahibi olup çoğalmak, ıyı bir evlat yetiştirmek, bereketli ve huzurlu bir ömür sürmektir. Bunun başlangıcı da toy (düğün)'dur. Diğer doğum, ölüm, yemek verme, barış, anlaşma vs. gibi sosyal olaylarda olduğu gibi, düğünlerde de çeşitli eğlenceler düzenlenmekte ve gelenekler şeklinde günümüze kadar ulaşıp hâlen canlı bir şekilde uygulanmaktadır. Bu eğlencelerde bazen melodili bazen melodisiz ama kalıplaşmış söyleniş şekilleriyle şiirler okunmaktadır. Bu şiirlerden bin de "Betaşar"
Betaşar türünü tanıtmaya geçmeden önce, bu türün Kazak Sözlü Edebiyatı içindeki yerini tesbit etmek açısından, Ahmet Baytursmov'un verdiği sınıflandırmaya göz atılmasının faydalı olacağı kanaatinde
Ahmet Baytursınov, Kazak sözlü edebiyatını iki gruba ayırır:
I. Savıktama (Eğlendirme)
II. Sarındama (Haberdâr etme, bilgilendirme)
I. Savıktama: Bu gruba eğlenmek için söylenen sözler girer. Bunlar da kendi arasında ikiye ayrılır.
A. Ermekteme :Vakit geçirmek içm söylenenler.
1. Ertegı :Masal.
2. Ertegi sımaq : Masala benzer ama gerçeğe daha yakın, gerçek olma ihtimâli daha fazla olan hikâyeler.
3. Ötirik ölen : Yalan şiir, kırk yalan hikâye ve şiirleri.
4. Anız engime : Hikâye.
5. Jumbaq : Bilmece.
6. Jafiıltpaş : Yanıltmaca, tekerleme.
7. Bas qatırgış : Bilmece tarzında, düşündürme özelliği olan söyleyişler.
B. Zavıqtama (Bilgilendirme): Gönül alıcı, gönül eğlendirici sözlerdir.
1. Ertegi Jır (batırlar): önceki devirlerde yaşamış kahramanlar hakkında söylenmiş şiir ve hikâyeler.
2. Tarihi Jır: Tarihteki bilinen olaylar hakkında söylenmiş şiir ve sözler.
3. Aytıs ölen: Atışma şiirleri.
4. Ügit ölen: Yol gösterici, akıl verici anlamlı şiirler.
5. Ümit ölen: Bir olay veya birinden ümitlenerek söylenen şiirler.
6. Tolğav: Gönül derdini, kaygısını anlatan şiirler.
7. Terme: (ya da çeşitli şiirler) Bir şeyi çeşitli yönleriyle anlatmak için bir çok özelliğini derleyip söylemek.


II. Sarındama: Bu gruba bilgi, nasihat ve akıl verici türler girer. Üç gruptur:

A. Salt sözü: Örf, âdet yoluyla söylenen sözler.
1. Misaller: Akıl vermek, nasihat etmek şeklinde söylenen bir tür
şarkıdır.
2. Dilmar söz (aforizm): Geçmiş dönemlerde yaşayan âlım, bey ve hatiplerden kalan sözlerdir.
3. Tappaqtar: Örf, âdet, düşünceye uygun fikirleri kısaca şiir şeklinde
söylemeye denir.
4. Maqaldar: Ata sözleri.
5. Matelder: Deyimler.
B. Gunp Sözi: Örfler, adetler yoluyla söylenen şiirler ve sözlerdir.
1. Toy bastar: Düğünlerde gece eğlenceleri şiirle başlar. Bunlara "toy
bastar" denir.
2. Jar - jar (Yar yar): Kız evinde, kıza ve yakınlarına teselli vermek için söylenen şiirlerdir. Kız ve oğlanlar, karşılıklı iki grup halinde söylerler.
3. Betaşar: (Yüz açma) Gelin oğlan evine götürüldüğünde yüzü örtülür, önüne perde gerilir. Ozanlar tarafından şiirler okunduktan sonra yüzü açılır. Betaşar sazla çalınıp söylenmez. Şiir şeklinde belli bir kalıpta söylenir. Nusqav (yönetme), jol (âdet, hürmet), erece (usûl), ustav (sunma), şeklinde bir sırayla dile getirilir. Gelinin övgüsünden sonra gelinin bilmesi, yerine getirmesi gereken şeyler ifâde edilir.
4. Neke qiyyar (Nikah Kıymak): Kız ve oğlanın vekâleti alınıp nikah kıyılırken söylenen şiirlerdir.
5. Joqtav: Ölen biri için söylenen şiirlerdir.
6. Jarapazan : Ramazan gecelerinde çocukların sokaklarda söyleyip ev
sahiplerinden hediyeler aldıkları şiirlerdir.
7. Bata (Dua): Aksakalların yemek yendiğinde, düğünlerde vs.
söyledikleri dualardan oluşan şiirlerdir.
C.  Kalıp Sözü: Hayat ve yaşayışla ilgili şiir ve sözlerdir.
1 .Tın şaqıruv: Cin çağırırken söylenen şiirlerdir. Allah, evliya ve ruhlardan yardım istenir.
2. Qurt Şaqıruv: Dişi ağrıyan birine "dişini kurt yedi" diyerek o kurdu düşürmek için emcilerin söylediği söz ve şiirlerdir.
3. Dert köşirüv (Dert göçürme): Hayvanlardaki hastalığı veya insanlarda görülen kızamık vs. gibi rahatsızlıkları şiirle tedavi etmek mümkündür, görüşünden yola çıkılarak söylenen şiirlere "dert köşirüv" denir.
4. Beşik Jırı (veya bala terbetüv): Ninni: Çocuk uyuturken, sallarken söylenen şiirlere denir."
A.  Baytursmov'a ait bu genel sınıflandırma içinde betaşar türünün "Sanndama" (bilgi, nasihat şiirleri) grubunun (Gurıp sözi) örf, âdetlerle ilgili bölümünde bir alt grup olduğu görülmektedir.
"Betaşar" yeni gelen gelin içm söylenen şiirlerdir. Yem gelen gelinin yüzü kimseye göstermeden örtülür, önüne de perde gerilir. Kazak Türklerinde buna çok önem verilir ve gelinin yüzü topluluk önünde şâirlerin okudukları "betaşar"larla açılır.
"Betaşar" gelin kaymbabasmm evine getirildiğinde önce gelmı öven şiirlerle başlar. Sonra da nasihatlerle devam eder. Gelini; yeni evi, yeni yuvasıyla tanıştırmak gerekir. Betaşarm bir amacı da budur.
Betaşar T güveyi tarafından biri söyler. Söyleyıci erkek bir şâirdir. Toplumla birlikte gelin de söylenenleri dinler.
Betaşarda gelinin güzelliği, gençliği, gösterişi övüldükten sonra, kocasına nasıl hürmet edeceği, kocasının kardeş ve akrabalarına nasıl davranıp saygı göstereceği, eve gelen misafire nasıl davranması gerektiği vs. konusunda geline nasihatlerde bulunulur.
Betaşar' ı söyleyen ozan, bazen sözüne ara verir ve genç gelinin âdet üzre büyüklere hürmet etmesini diler. Genç gelin de "bunların hepsi kabulüm" dercesme başını eğerek selâm verir ve hürmet gösterir.
Betaşaıiar, asırlardır halkın hissiyatına sinmiş, hafızasında yer etmiş olsa da çeşitli dönemlerde farklı sosyal değişimler de geçirmiş; devrinin sosyal, dmî, ahlâki ve içtimaî şartlarına göre şekillenmiştir.
Betaşarda söz önemlidir. Melodiye fazla önem verilmez. Nakarat ve manasız sözlere fazla yer verilmez. Bu konuda A. Baytursunoğlu, "Ölendi Söylemler" (Şiirli Cümleler) adlı yazısında şunları söyler: "Kazaklar insanoğlunun sözünü iki gruba ayırırlar:
1.  Hayat sürmek, gün geçirmek yanı geçim.
2.  Eğlenip gülmek, oynamak.
Bunlardan birincisine halk sözü, ikincisine şiir adı verirler. Şiir de ikiye ayrılır. İlkinde melodi önemlidir. Söz ikinci plandadır. Bu tür şiir veya şarkılara "kara ölen" denir. Örnek:

JAR JAR    "     YAR YAR

-Jazğıturı aqşa qar javmaq qayda, jar-jar! İlkbaharda akça kar yağmak nerde, yar yar
Qulm-tayday ayqasqan on jaq qayda, jar-jar! Kulının tayla kucaklaştığı güzel yer nerde, yar yari

Qanşa jaqsı bolsa da qaym atamız, jar-jar! Ne zaman iyi olsa da kayın atamız,
ar yar!
Aynalayın âkemdey bolmaq qayda, jar-jar! yar yar!  Seveyim, babam gibi olması nerde,

 

Bir dizden aşağı, bir topuk sayıda

,3,,4
yar!

İkincisinde melodi önemli şiirlere de ".Tır" denir. Örnek:

Baban için kayın atan orda olur, yar   değildir, söz ve söz ustalığı daha önemlidir. Bu tür

BETAŞAR
Ayt, kelin, endi ayt, kelin!  Söyle gelin, şimdi söyle, gelin!
Atınnın basın tart, kelin! Atının başını çek, gelin!
Saksağandan sak, gelin!  Savısqannan saq, kelin!
Jumırtqadan aq, kelin!      Yumurtadan ak, gelin!
Kelin, kelin, kelinşek!  Gelin, gelin, gelincik
Ker biyenin qulmşaq!   Boz kısrağın kulınşak!
Aldınğı tüyen iytinşek,  Artqı tüyen tartmşaq...   
İytinşek dep tüyendi Basga urma, kelinşek!  
Açıkgöz deyip devene   Açıkgöz deven ileri atılır,
Tartmşaq dep tüyendi Artqa urma,kelinşek! Başa kakma, gelincik!   
Çekingen deyip devene   Arkadaki deven çekingen... Arda vurma, gelincik!
Qayın atarının aldmda   Kayın atanın önünde  
Qaqandama, kelinşek!   İş güzarlık etme gelincik


Özin jatıp, bayma
"Tur - turlama" kelinşek!"
Kendin yatıp, beyine "Kalkkalk" deme, gelincik!

Betaşar'da çeşitli fikir kırıntıları, mazmun zenginliği, söz ustalığı, sanatlı söyleyişler, terbiye edici ifadeler
ve konular yer almakta ve bu özelliklen zamanın ruhuyla da uyum sağlayıp devrine göre şekillenmektedir. Meselâ.

Kelin - kelin kelip tur,Kelin  Gelin eve iniyor.       
üyge inip tur. Qaym jurtı  Kayın yurdu, halkına, 
halkına, İyilip sâlem berip Eğilip selâm veriyor.
tur. Üydin işi toh adam, Evin içi dolu insan,
Bârindi kelin körip tur. Hepsini gelin görüyor.
Körgenmenen tanımay,  Görse bile tanımaz,
Qaysısı alış, kim jaqm.sol  Hangisi uzak, kim yakın.
jeri köfülin bölip tur.  O yurda dikkat ediyor.
Körımdık berse köp adam, Yüz görümlüğü verse çok kişi,
Talay mal azir bolıp tur.  Kısmet olan mal hazır oluyor.
Qaym ağa, qaymı, kârı ata, Kaymağa, kayını, yaşlı baba,
Saranına kez qılmay,   Pintisine rast gelmeden,
Mirzasına jolıqtır. Ne qılsan, Cömerdiyle katşılaştır.
halıq, özin bil, Jat elden kelip!Ne yaparsan, halk, kendin bil,
j as kelin, Jafia meyman Yad elden gelen genç gelin,
bolıp tur.


Betaşar'da bazen ozanın fikir ve düşünceleri bazen de duaları kelimelere dökülür. Bazen de bu fıkır, duygu ve düşüncelerin
hicvî tenkide dönüştüğü görülür. Betaşar'ın başlangıcı farklı şekil ve konularda olabilir:


"Süygenine şerik bol,       "Sevdiğine destek ol, Zor zamanda,
Qıym şaqta, kelinşek.Köp gelincik. Çok para kazanmazsın
tappaysın aqşa dep, Mıym deyip, Başına kakma gelincik. El işi
şaqpa, kelinşek. Qol  dendiğinde, El çekme sen, gelincik.
jumısı degennen, Qol  "Tembelin biri imiş "Dedirtme sen,
üzbegin, kelinşek.  gelincik.
"Aqsavsaqtın özi eken"
Degizbegin, kelinşek." 

veya

"Jaqsılıqqa jaq kelin,   İyiliğe yakın ol, gelin,
Aqıyqatqa aq kelin,   Hakikate hak gelin.
Abıroylı bola tüs,  Saygılı oluver sen,
Alma jamal ay kelin! Asıl       Elma yüzlü ay gelin
jar bol aqıldı, Abıroylı Asil yar ol, akıllı
kelinşek. Jaqsı ana bol  Hürmetkar gelincik.
aytuvvlı, Aqıl-oylı,   İyi anne ol, değerli,
kelinşek! Jaqsı âdebi mol, Aklı başında gelincik!
kelin, Jas talabı zor, kelin, İyi, görgüsü bol, gelin,
Avılımızğa arqaşan, Qut  Genç, arzusu güçlü, gelin,
bereke bol, kelin!!!  Köyümüze her zaman,
Baht bereket ol,gelin,

(Q.Müsirepov)


Betaşar'da bütün güzel dilekler, dualar geline bağışlanır. Ona nasihat ederek söylenen "Sen şimdi başka ilin, başka evm insanısın.
Önünde baban, annen, görümce ve kayınların var. Onlar, ana, baba, kardeş ve akrabadır. Onlarla iyi anlaş, saygılı ol, hürmet et. Evm bereketi,
yakışığı; hürmet, saygı, edep, ahlâk ve terbiyedir." fikri, betaşar yoluyla dile getirilir.
Betaşarlarm halk arasında söylenenleri yanında, ozanların söylediği, onlara ait betaşarlar da Kazak Edebiyatı içinde yerini almıştır. Örnekler :

HALIQ BETAŞARLARI   HALK BETAÇARLARI

Uva, halayıq, bet aştım,  insanlar, yüz açtım, Betaçar
Betaşar alıp qolıma, Baqıt  alıp elime,
qonsm, kelincan, Bas qosa Baht konsun, gelincan,
kelgen jolma. Jaqsı atansan Baş koyup geldiğin yola. İyi
avılğa, Jelm sığar onma. tanınırsan köyde,
Jaman bolsan, kelincan,  Bütün işlerin çıkar düze.
Abısın tüser sonma. Sabırlı Kötü olursan, gelincan,
bol, aşuvsız, Aqıl bitpes  Eltin erer (güler) sonuna.
jolığa. Asm bolsa elge ber, Sabırlı ol, hiddetsiz, Akıl
Qızğanıp jurttan qorıma. bitmez danışarak. Aşın
Aqsaqal kelse âdeppen suv arsa ile ver, Kıskanıp
quyıp ber qolma. Kişi kelse yurttan saklama.
dünkıymey, Şıraylı qarsı al Aksakal gelince, edeple
om da. Ğurıptardı küte bil, Su doldurup ver eline.
Qarama onm tonma.  Biri gelince kibirlenmeden,
Körşinmen tatuv bola bil,  Güzelce karşıla onu da.
Örflere saygılı ol,
Bakma onun giysisine. Komşunla
barış içinde ol,



Şöp salma jannın jolına. Bar  Zarar verme onun yoluna. Zenginsen
bolsan aspa maqtanıp,   yemek verme öğünerek, Sabırla
Sabırnıen qara joğına.   dayan yokluğuna. Hünerli ol da
Öneıpaz bol da örge bas,  ilerle, Örnek ol gençler grubuna.
Ülgi bol jastar tobma. Al,   İşte, söyle, gelin, de, gelin, Atının
ayt, kelin, ayt, kelin, Atınnın  başını çek gelin. Yumurtadan ak,
basın tart, kelin,   gelin, Ferişteden pak gelin,
Jumırtqadan aq, kelin,    Saksağandan sak, gelin, Ana babanın
Perişteden pak, kelin,   yolu bu Beyinin gönlünü al, gelin.
Savısqannan saq, kelin, Ata  
anannın jolı sol Eririnin könilın tap, kelm.



Ormsız söz qatıp, Künâğa  Yersiz yersiz konuşup,
batpa, kelinşek! Bayınnan  Günaha girme, gelincik
burm tösekke Özifi jatpa, Beyinden önce yatağa
kelinşek! Üy basma  Kendin yatma, gelincik. Ev
qıdırıp, Ösek aytpa,  ev dolaşıp da, Dedikodu 
kelmşek! Ras sözdi  yapma, gelincik! Doğru sözü
özgertip, Jala jappa,  değiştirip, Yalan yapma,
kelinşek! Ata - enen  gelincik. Anan baban
jumsasa, Qarap jatpa,  çalışırken, Bakıp durma,
kelinşek! Baylap savğan  gelincik.
malındı, Basqa soqpa,  Bakıp sağdığın malım,
kelinşek! Ümıtifi joq pa,  Başa kakma, gelincik!
kelinşek! Nasiyhattı uğıp Ümidin yok mu, gelincik!
al, Jana kelgen kelimsek! Nasihati anlayıp al, Yeni gelen misafir!


Âset NAYMANBAYEV

 

Kazak Türkleri arasında betaşarla yüzü açılıp eve giren gelm, damadın yanma getirildikten sonra "bata - tılek" (dua - dilek)ler söylenmektedir.
Amaç, edep, terbiye, ahlâk v.s. konularında düşünce ve duyguları ortaya koymak, yeni evli çifte dua ve dileklerde bulunmaktır.
Bu şiir türü, estetik yönü, felsefî sırları ve söz ustalığına dayanan söyleyişleriyle Kazak Türkleri Edebiyatı içinde özel bir yere sahiptir.
Bata - tılek ayrı bir tür olarak da uygulanmakta, sadece düğünlerde söylenmemektedır.


Bata - tilek türüne bir iki örnek verecek olursak;

HALIQ BATA-TİLEK'İ   HALK DUA DİLEĞİ Ey,


Uva, jaratqan, janlqa, Baq- Yaratan, sen koru, Baht devletin
dávletrn avnıas qil!   hiç bozma! Yardımınla yakın kıl,
Janlqaganmen jalğas qil, Birliksizliği uzak kıl,
Ala avızdı alas kıl,   Korkulandan emin kıl! Niyetleri
Qorgangannan qalis qil,  temiz olsun, Zorlukları pâk
Niyetteri aq bolsín,  olsun, Muratların asil kıl!
Beynetteri pak bolsín,   İstekleri yok olmasın,
Murattarın asıl qú!  Yaşadığı yeri yeşil kıl!
Qolqasin şan qappasm,
Jürgen jerin jasıl qil!

 



JAMBILDIN BATA SI   CAMBIL'IN DUASI


Qudayım bul üyge duğa bersin, Til- Rabbim bu eve dua versin,
avzm duşpanınıfi buva bersin.  Dil ağzın düşmanının boğuversin.
Kelinnin balağınan bala savlap,  Gelinin paçasından bala dökülüp,
Salpı erin sarı balalar tuva bersin.  Ağırbaşlı erden sarı balalar doğuversin.

(Der. :B.ADAMBEKOV)

EKEVİNE     İKİSİNE
Qıyın da emes, onay da emes üy boluv,   Zor da değil, kolay da değil ev olmak,
Oy boluv üyge,qamqordıq jasap üyrenüv,  Fikrinedüşmekevin,korumayıöğrenmek
Köfiilin tabuv, qabağm bağuv j arifinin,Gönlünü almak,yüzünü güldürm ek yârinin,   
Ekev bop ömir sürüvdin jolın iygerüv.   İki kişi  beraber ömür sürmenin yolunu becermek.
Kiyeli zat joq - jarınnın mahabbatman,   Daha kutsal şey yok, yarinin muhabbetinden,
Ekevindi de ayalavğa om şaqıram.  İkinizi de sevmeye onu çağırayım.
Kösegelerin kögersin! - bergen aq batanı-Çoluk çocuk sahibi olun!- ettiğim dua
Senderden burm üy bolğandardm atman.     Sizlerden önce ev kuranların adına. "

(Orazaqin ASQAR)

 

Betaşar'a, Karakalpak Türkleri arasında ya "betaşar" veya "betaşar selamı" adı verilmektedir.
Kazak Türklerinde olduğu gibi, Karakalpaklarda da "betaşar" bir nasihat şiiridir. Gelinin övülmesi
ile başlayan betaşar, nasihatlerle sona erer. Örnek:

"Bizin jaqtıfi avılı, "Bizim tarafın köyü,
Qıpşaq bolar, kelinşek, Kıpçak olur, gelincik,
Kelinlerı japqan nan, Gelinlerinin yaptığı ekmek,
Jumsaq bolar, kelinşek. Yumuşak olur, gelincik.

Bizin jaqtm kelini, Bizim tarafın gelini,
Sergek bolar, kelinşek, Atılgan olur, gelincik,
Barlıq hayal-qızlarğa, Bütün kadın kızlara,
Örnek bolar, kelinşek. Örnek olur gelincik.

Bizin jaqtm egini, Bizim tarafın ekini,
Maş boladı, kelinşek. Dolgun başlı olur, gelincik.
Kelin kelse qızlarğa, Gelin gelince kızlara,
Bas boladı, kelinşek. Baş olur, gelincik. "15
Karakalpaklar'dakı "betaşar"ı Kazak edebıyatmdakmden farklı kılan tek özellik, yukarıda örnek olarak verilen övgü kısmından sonra gelinin kayınlarına ayrılan bölümün mizahî açıdan ele alınmış olmasıdır.
Bu hıcvî ifadelerde genellikle âzâ noksanlıkları veya karakter bozuklukları ele alınmaktadır.

Atma qorjm böktergen,  Atına heybe bağlayan,
Şaytanlıqtı ötkergen, Şeytanlık yapıp duran,
Janabay değen qaynağan, Janabay adlı kayınağan,
Oğan berin bir s âlem.  Ona verin bir selâm.


Otqa basqan şâynektey,   Ateşe basan çaydanlık gibi,
Tas töbesi âynektey,    Tam tepesi ayna gibi,
Saparbay değen qaynağan,  Seferbey adlı kayınağan, 
Oğan da berin bir sâlem. Ona da verin bir selâm.

 


Eşiğinin aldı qumlıq,  Kapısının önü kumluk,
Oylağanı bârhâ sumlıq,  Düşündüğü hep uğursuzluk,
Bahtiyar değen qaynağafi, Bahtiyat adlı kayınağan,
Oğan da berin bir sâlem. Ona da verin bir selâm.


Aq terek korse putağan, Ak ağaç görse budayan,
Saqal murttan jutağan, Sakal bıyıktan mahrum olan,
Şaflbay değen qaynağan, Şanbay adlı kayın ağan,
Oğan da berin bir sâlem.Ona da verin bir selâm.

Bu tür betaşarlarda fizyononıık kusurlar, köselik, kellik, boy kısalığı, uzunluğu, yüzdeki yara, sarı renkli olma, esmer olma,
körlük v.s. mizahî bir şekilde ele alınmaktadır. Kötü özellikler belirtilerek söylenen betaşarlardan bir kaç örnek:

SÜYTHOR ADAMLARA  CİMRİ İNSANLARA

Siydin tübin qayığan, Kamış dibini kollayan,
Esap penen bayığan, Hesap ile zenginleşen,
Sarıbay değen qaynağan, Sarıbay adlı kayın ağan,
Oğan da berin bir salem. Ona da verin bir selâm.

SIQILSIZ, ARIQ ADAMLARĞA NARİN,  ZAYIF İNSANLARCA

Ajırıqqa atın tusağan, Otlara atını bağlayan,
Urğaşı maymılğa usağan..Hanımı maymuna benzeyen.
Üyinin aldı boz qarıq,Evinin önü boz karık,
Qatmı semiz, özi arıq... Hanımı semiz, kendi arık..


QÂSİYETSİZ ADAMLARĞA  HASİYETSİZ İNSANLARA
Qavm korse pışaqlağan,  Kavun görünce bıçaklayan
Qatm korse quşaqlağan.  Kadın görünce kucaklayan.


Bu tür betaşarlarda eğlenmenin yanısıra, kötü alışkanlık ve huylara sahip olanlar, halk hicviyle tenkid edilmektedir.
Bazı betaşarlarda ise, o yörenin yiğitleri, özelliklen ve adları sırasıyla tanıtılmaktadır.

"Qaysarlavı Qâlimbet,  İnatçısı Kelimbet,
Âbigeri Âlımbet,  Telaşlısı Alimbet,
Tuvrılavı Turımbet,  Acelecisi Turımbet,
Sezgirlevi Serimbet,  Sezicisi Serimbet,
Gapşillevı Gülimbet,  Çok konuşanı Gülimbet,
Epşillevi Erimbet,  Beceriklisi, Erimbet,
Aqıllısı Aynazar, Akıllısı Aynazar,

 

Gerek Kazak Türkleri gerek Karakalpak Türkleri arasında, düğün geleneklerinden olan betaşarların söylenmesine "toybastav / toybaslav'Tarla başlanmaktadır.
Kazak Türkleri arasında ayrı bir tür olarak karşımıza çıkan ve düğünlerde betaşardan sonra da okunduğunu öğrendiğimiz "bata-tilek" türündeki şiirlerin Karakalpaklar arasında,
betaşarlardan sonra söylendiğine dair bir kayda rastlamadık.
Anadolu'daki Türkler arasında düğün adetleri içinde karşılıklı deyişmeler ve bunların anonim örnekleri mevcut olmakla birlikte "bet açar" tarzında şiirler, şarkılar ve buna dayanan adetler yoktur.
Anadolu düğünlerinde daha çok kızlar ve oğlanların veya bir kızla kızlar grubunun karşılıklı olarak söylediği deyışmeler yer almaktadır. Bazı yörelerde de kız ve oğlan tarafının âşıkları atışmaktadır. Bu tarz karşılıklı deyışmelerm âşık tarzı şiir geleneği içinde önemli bir yeri vardır."
Betaşar veya benzeri türlerin derlenip Türkiye Türkçesme aktarılması yanında âşık tarzı Türk şiir geleneği içerisinde bir değerlendirme yapılmasının da ileriki yıllarda mümkün olacağı kanaatindeyiz.

KAYNAKÇA:
Ahmet BAYTURSINOV, Aq Jol, Almatı, 1991. Ahmet BAYTURSINOV, Şığarmalan, Almatı, 1989. Betaşar, Almatı, 1991.
Umay GÜNAY, Âşık Tarzı Şiir Geleneği ve Rüya Motifi, Ankara, 1986.
Kamal     MÂMBETOV,     Qaraqalpaqlardın     Etnografıyalıq     Tarıyhı,     Nökıs,
"Qaraqalpaqstan", 1995.
Türk Dünyası El Kitabı, IV. C. (Türkiye Dışı Türk Edebiyatları), TKAE Yay., 3. Baskı, Ankara,
1998.

Umay GÜNAY, Âşık Tarzı Şiir Geleneği ve Rüya Motifi, Ankara, 1986, s. 31 - 34.

 

 

Favoriler

Siteyi Favorilere Ekleyin
Sayfayi Favorilere Ekleyin
Giris Sayfasi Yapin
Sayfayi Yazdir

Galeriden Seçmeler

Anket

Web sayfamızı beğendiniz mi?
 

Ziyaretci Sayisi

mod_vvisit_counterBugün58
mod_vvisit_counterHepsi498411
Bookmark and Share