YENİ

duyuruYENİ VİDEOLAR EKLENMİŞTİR.

( Davut AÇIKGÖZ, Ümmethan BODUR ve Şerif ZENGİN'İN KENDİLERİYLE YAPMIŞ OLDUĞUMUZ SOHBETLER EKLENMİŞTİR.)

HAYVAN TAKVİMİ

Son Haberler

VEFAT ve BAŞSAĞLIĞI 20 Kasım 2011 İzmirde yaşayan BARKI Ebutalip HAKİM Hakkın rahmetine kavuşmuştur. Merhuma Cenab-ı Haktan Rahmet ve Mağfiret geride kalan sevdiklerinede başsağlığı ve sabırlar diliyoruz,Mekanı Cennet olsun. K.T.V.Yönetimi? Details...

Görev Devir Teslim 17/10/08     Olağanüstü kongre ile vakfın yönetimine gelen yeni yönetim kurulu ile eski yönetim kurulu üyeleri biraraya gelerek görev değişikliği ve teslimi töreni yapıldı.Vakfın yeni yönetimine gelen Davut AÇIKGÖZ , Celal KAHRAMAN , Mehmet ŞEREFLİ , Abdulcelil İNAN , Abdulhak İMREN , Abdulvahal KILIÇ ve Sıddıkhan ULUÇAY toplantıda hazır bulundu.Eski yönetimi temsilen ise Derviş KILIÇ , Cumali ZENGİN , Abdulvahap KILIÇ , Sıddıkhan ULUÇAY ve Ebutalip ÇOBANOĞLU toplantıya iştirak ederek yeni yönetime başarılar dileyerek görev teslimini yaptılar. ? Details...

--= NFSP =--

TEBRİK 26/07/2010 Tüm müslümanların Beraat Kandilinizi tebrik ederiz.Bu gecede Beraat'ınızı almanızı Cenab-ı Allah'tan niyaz ederiz.K.T.V. Yönetim Kurulu ? Details...

Saat


Türkiyedeki Kazaklar PDF Yazdır e-Posta
trflagkzflag

10.000 ile 15.000 arasinda oldugu tahmin edilen Turkiye?deki Kazak Turkleri, Turkiye?ye ilk olarak 1952 yilinin sonlarina dogru gelmeye basladilar. Turkiye?ye yapilan bu goc gelisi guzel olmadi. Onlara bu goc esnasinda Elishan Elifoglu, Osman (Tastan) Teyci Zayifoglu, Sultan Serif Zuvkaoglu, Huseyin Teyci Tolevbayoglu, Alibek Rahimbekoglu, Delihan Canimhanoglu Canaltay gibi liderler onculuk etti.Kazaklarin Turkiye yerlesmesinden sonra gecen yarim asirlik donemde, onlar hakkinda bir cok arastirmalar yapildi. Kazaklarin kendi icinden cikan yazarlar da Kazaklarin tarihi ve orf-adetleri konusunda kitaplar nesrettiler. Kazaklarin Turkiye?ye yerlesmelerinden itibaren bu gune kadar yapilan bu arastirmalari 4 safhada ele alabiliriz:

1. Kazaklari dunyaya tanitma;
2. Kazaklarin kendilerini Turk halkina ve kendi nesillerine tanitmasi;
3. Kazaklarin Turkiye?deki yasantisini inceleme;
4. Turkiye?deki Kazaklarin kendilerini Kazakistan?a tanitmasi.

Simdi bu donemleri ayri ayri ele alarak, yapilan calismalari gozden gecirebiliriz.
Birinci donem, Kazaklarin Turkiye?ye yerlesmelerinin ilk yillarina rast gelmektedir ve 1953-1960 yillarini kapsar. Pakistan ve Kesmir?den goc ederek Turkiye?ye gelen Kazaklarin vatanlari Cin?deki Dogu Turkistan bolgesi idi. 1930?lu yillarda Dogu Turkistan?in Cinli Genel Valisi Sin Si Say?in baski ve zulmune tahammul edemeyen Kazaklar yurtlarindan hicret etmeye mecbur kaldi. Himalaya daglarini asarak, Tibet?ten gecerek 1940?li yillarin basinda Hindistan?a geldiler. Burada yaklasik 12 yil suren muhaceretten sonra, Kazaklar 1952 senesinin Eylul ayindan baslayarak Turkiye?ye iskanli gocmen olarak yerlesmeye basladilar. Bu yillarda Kazaklar Turkiye ve diger Avrupa ulkelerinde pek bilinmemekteydi. Hatta Kazak diye bir halkin varligindan habersiz olanlar cogunluktaydi. Bilenlerin bir kismi ise Kazaklari, Kazaci de denilen hristiyan Rus Kazaklari ile karistirmaktaydi.

Iste bu donemde bazi arastirmacilar Turkiye?ye gelen Kazaklarin tarihi ve kulturu ile ilgilendiler. Bunlar cogunlukla Kazaklari daha onceden taniyan ve bilen kimselerdi veya boyle kimselerin tavsiyesi uzerine Kazaklar uzerine arastirma yapmaya basladilar. Bunlar ?Kazaklar kimlerdir??, ?Nicin ve nasil Orta Asya?dan Turkiye?ye goc etmislerdi?? gibi sorulari cevaplamaya calisarak, onlari dunya kamuoyuna tanitmayi amacliyorlardi.

Bu konuda ilk adimi Ankara Universitesi?nden Saadet Cagatay?in attigini goruyoruz. Saadet hanim 1952 senesi ekim ayinda Kesmir?den bir grup Kazak Turk?unun Turkiye?ye gocmen olarak geldigini duydu. Gelen Kazaklarla tanismak uzere 1953 senesinin Subat ayinda Ankara?dan Istanbul?a geldi. Onlari Istanbul?da Sirkeci?deki gocmen misafirhanesinde buldu. Orada Kazaklarin Huseyin Teyci?nin onderliginde Turkiye?ye gelen grubu ile karsilasti. Saadet hanim Turkiye?de bu yillarda Kazak Turklerinin tarihini ve kulturunu bilen ve taniyan insanlarin en onde gelenlerinden birisiydi.

Cunku Saadet hanimin ailesi ve yakin cevresi Kazaklarin ozellikle XX. yuzyilin basindaki siyasi olaylari ile yakindan alakali kimselerdi. Saadet hanimin babasi Ayaz Ishaki ve esi Tahir Cagatay, Kazak Turklerinin bagimsizligi icin mucadele eden devlet adami, yazar ve gazeteci Mustafa Cokay?in dava arkadaslariydi.

1917 Bolsevik ihtilalinden sonra kurulan Rusya ve Sibirya Tatarlari Milli Kultur Ozerkliginin Dis Isleri Bakani gorevin ifa eden Ayaz Ishaki daha sonra Avrupa?ya gecmek zorunda kaldi. Avrupa?da Mustafa Cokay ile birlikte ulkesinin bagimsizligi icin calismalar yapan Ayaz Ishaki 1928-1939 senelerinde ?Yana Milli Yol? adinda bir dergi yayinladi. Bu sirada, yani 1929-1939 yillarinda Mustafa Cokay da ?Yas Turkistan? (Genc Turkistan) dergisini yayinladi. Ayaz Ishaki 1954 yilinda Ankara?da vefat etti.

Saadet hanimin esi Prof. Dr. Tahir Cagatay ise, Mustafa Cokay?a oz kardesi kadar yakin oldu. 192O?li yillarda Ozbekistan?dan gelerek Almanya?da tahsil gormeye baslayan Tahir Cagatay, burada Mustafa Cokay ile tanisti ve yayincilik faaliyetlerinde ona ve Ayaz Ishaki?ye yardimci oldu. Tahir Cagatay, Mustafa Cokay?in 1941 yilinda Berlin?de olmesinden sonra, Turkiye?de onun eserlerini ve fikirlerini tanitan bir cok kitap ve makaleler nesretti.

Saadet hanim, babasi Ayaz Ishaki ve esi Tahir Cagatay vesilesiyle yakindan asina oldugu Kazaklardan bir grubun Turkiye goc ettigini duyunca kayitsiz kalamadi ve vakit gecirmeden onlari Istanbul?da arayip buldu.

Dil ve edebiyet sahasinda arastirmalariyla taninan Saadet hanim Kazaklarin goc tarihinden ziyade onlarin agiz edebiyati orneklerini toplamaya ozen gosterdi. Onlardan atasozleri, aytis (atisma), car-car gibi gibi Kazak sozlu edebiyatinin orneklerini topladi. Saadet hanim esi Tahir Cagatay?la birlikte Kazaklarla Istanbul?da yaptigi bu ilk gorusmeden sonra, 1954 yilinda da Kayseri?nin Develi nahiyesine yerlesen Huseyin Teyci ve arkadaslarini ziyaret ederek, arastirmalarini devam ettirdi.

Saadet Cagatay, bu arastirmalarini ?Kazakca Metinler? adiyla 1961 senesinde Ankara?da yayinladi. Kitabin onsozunde Saadet hanim Huseyin Teyci?nin Kazaklarin Turkiye?ye gocu konusunda verdigi bilgileri aktarir. Bu bilgiler, Turkiye Kazaklarinin tarihi acisindan buyuk onem arzetmektedir. Cunku 1964 senesinde vefat eden Huseyin Teyci?nin kendisinen alinan direkt bilgiler, baska hic bir eserde yoktur.

I. donemde Turkiye Kazaklari hakkinda ikinci eser, Ingiliz gazetecisi Lias Godfrey tarafindan yayinlandi. Onun Alibek Hakim onderliginde Turkiye?ye yapilan Kazak gocunu konu eden ?Kazak Gocu? adli eseri 1956 yilinda Londra?da yayinlandi. Turkiye?nin Manisa sehri Salihli ilcesinde yerlesen Alibek Hakim?e Godfrey?i tanistiran Ingiliz diplomati Foks Holmes idi. 1940?li yillarda Ingiltere?nin Urumci konsolosu gorevini yapan Holmes Kazaklari iyi bilmekteydi. Hatta onun bu konsolosluk gorevi sirasinda Alibek Hakim ile tanismis olmasi da muhtemeldir.

Godfrey eserinde Dogu Turkistan Kazaklari hakkinda genel bir malumat verdikten sonra, Boke Batur ve Osman Batur ile ilgili efsaneleri anlatir. Bu iki kahramanin Cinliler ile olan mucadelelerini etraflica tasvir eder. Bundan sonra Godfrey Alibek Hakim?in onderliginde yapilan Kazak gocunun hadiselerini genis bir sekilde okuyucularina anlatir.

1960-1980 yillarini kapsayan II. donem Kazaklarin onlarca yil goc yollarinda perisan olduktan sonra, Turkiye?de yerleserek rahata kavustuklari donem oldu. Turkiye?de Kazaklar artik yavas yavas ticaret yapmaya, kucuk atolyeler acarak para kazanmaya basladilar ve cevrelerindeki insanlarla iliskilerini arttirdilar. Cocuklar Turk okullarinda egitim aldilar. Bu devrede Kazaklar Turk halkinin kendileri hakkinda fazla bir bilgiye sahip olmadiklarini farkettiler. Turkler ilk karsilasmalarda, simalari kendilerine benzemeyen cekik gozlu, cikik elmacik kemikli Kazaklardan hangi milleten olduklarini sormadan edemezlerdi. ?Kazak? cevabi da cogu zaman onlar icin bir sey ifade etmezdi. Bu yuzden ayni simaya sahip Tatarlari iyi bildiklerinden, Kazaklari daha cok Tatar diye adlandirirlardi. Diger bir ifadeyle, Turk halki genellikle Kazak diye bir halkin varligindan habersiz gorunuyordu. Bazilari ise Kazak Turklerini Rus Kazaklariyla karistiriyorlardi.

Bundan dolayi Kazaklar, karisikliga ve anlasilmazliga meydan vermemek icin, kendilerini cogunlukla Turkistanliyiz diye tanitmayi yegliyorlardi. Iste boyle bir atmosferde, Kazaklarin kendi arasindan cikan bazi yazarlar Turk halkina Kazak halkinin tarih ve kulturunu anlatmak ve nasil ve nicin Turkiye?ye goc ettiklerini izah etmek uzere kitap yazma ihtiyacini hissettiler.

Ayrica, Turkiye?de dogup buyuyen yeni genc nesillere de kendilerinin kim olduklarini ve nereden nasil geldiklerini unutturmamak icin de boyle kitaplar yazmak bir ihtiyacti. Cunku zamanla genclerin gecmislerini unutma tehlikesinin ortaya cikacagi muhakkakti.

Cunku, Komunist Dogu ile Kapitalist Bati bloku arasindaki soguk savasin etkisiyle, Turkiye?deki Kazaklarin Sovyet yonetimine tabi Kazakistan ile Cin idaresindeki Dogu Turkistan ile iliskileri kurmali mumkun degildi. Bu da genclerin zamanla Kazak Turkcesini, orf-adetlerini ve hatta Kazak olduklarini unutmalarini kolaylastiracakti. Boyle hazin bir duruma dusmemek icin anavatandan Turkiye?ye yapilan gocun kahramanlari hayatta iken, onlarin anlattiklarini kagida dokerek tarih ve orf-adetler konusunda eserler vucuda getirmek ve bunu yeni nesillere miras olarak birakmak elzemdi.

Bu konuda ilk eser, goc liderlerinden Alibek Hakim?in oglu Hasan Oraltay tarafindan ?Hurriyet Yolunda Dogu Turkistan Kazak Turkleri? adiyla kaleme alinarak 1961 senesinde yayinlandi. Oraltay, Kazak tarihi ve kulturu konusunda genel bilgiler sunduktan sonra, babasi Alibek Hakim ve arkadaslarinin gocu hakkinda teferruatli bilgi verir.

Ayrica eserde Osman Batur ile Dogu Turkistan gecici hukumetinde Maliye Bakani olarak gorev yapan Kazak Canimhan Haci Tilevbayoglu?nun siyasi faaliyetleri ile ilgili degerli bilgiler yer alir. Kitabin ikinci baskisi 1976?da yapildi.

1977 yilinda Turkiye?deki Kazak yazarlardan Hizirbek Gayretullah?in ?Altaylarda Kanli Gunler? adli eseri yayinlandi. Isa Yusuf Alptekin?in baskanligini yaptigi Dogu Turkistan Gocmenler Dernegi yayinlari arasinda cikan eser kollektif bir calismanin urunudur. 1960 senesinde Dogu Turkistanli Kazak ve Uygur Turkleri tarafindan Istanbul?un Zeytinburnu semtinde kurulan mezkur dernek, Turkiye?deki Kazaklarin tarih ve kulturunu arastirmak icin 1970?li yillarin ortalarinda bir komite kurdu. Bu komite Kazak gocune onculuk etmis tarihi sahsiyetler ile yasli kimselerin hatiralarini toplamaya gayret etti. Ev ev dolasarak goc ile ilgili belge ve resimler toplandi. Yazar ve gazeteci Hizirbek Gayretullah bu bilgi ve belgelerin isiginda eserini kaleme alarak yayinladi.

Eserde Kazaklarin Turkiye?ye yapilan gocu konusunda, olaylarin icinde yasamis kimselerin verdigi bilgilere dayanan cok degerli malumattar mevcuttur. Bugun bu kimselerin bir cogu vefat etmis bulunmaktadir. Eger bu eser yazilmamis olsaydi, goc ile ilgili bazi bilgilere ulasmak artik mumkun olmayacakti. Goc olaylarinin disinda kitapta Kazak Turklerinin orf-adetleri ile ilgili bir cok bilgi de yer almaktadir. Ornegin, eserde Kazak Turklerinin geleneksel ickisi Kimizin yapimi ve onun kimyasal analizi konusunda etraflica bilgi vardir. Eserin degerini arttiran bir diger husus da, Turkiye Kazaklarinin onde gelen sahsiyetlerinin bir cogunun fotograflarinin yer almasidir.

Arastirmalarin Kazaklari Turk halkina tanitmayi amaclayan II. doneminde, Halife Altay?in calismalari buyuk bir oneme haizdir. Halife Altay, Kazak Turkleri konusunda ikisi Anadolu Turkcesinde biri Kazak Turcesinde olmak uzere uc eser yayinladi. Bunlardan ilki 1977 senesinde ?Kazaklara ait Secere? adiyla Anadolu Turkcesinde yayinlandi. Kitapcik seklinde yayinlanan bu kucuk eserde Turkiye?de yasayan bazi Kazak Turklerinin secereleri yer aldi. Burada bazi ailelerin secereleri 15-16 gobek ilerisine kadar goturulmektedir.

Ikinci eserinde Halife Altay, goc esnasinda sahit oldugu olaylari Kazak Turkcesinde manzum olarak kaleme aldi. 1980 yilinda ?Estelikterim? (Hatiralarim) adiyla Istanbul?da yayinlanan kitap, Turkiye?de Kazak Turkcesinde yayinlanan ilk eser olma ozelligine sahiptir. Kazaklarin Turkiye?ye yaptigi gocu siir diliyle anlatmaya calisan Halife Altay, ozellikle Pakistan ve Hindistan?daki muhaceret gunleriyle ilgili degerli bilgiler vermektedir.

Yazar?in ucuncu ve en cok taninan eseri ?Anayurttan Anadolu?ya? adini tasimaktadir. Eser ilk defa 1981 yilinda Ankara?da Kultur Bakanligi yayinlari arasinda cikti. Eserin ikinci baskisi 1999 senesinde yapildi. Eserde Kazak Turklerinin orf-adetleri ve Turkiye?ye yapilan goc genis bir sekilde anlatilmaktadir. Bu eser, Kazakistan?in bagimsizligini kazanmasindan sonra 1995 yilinda Kazak Turkcesine cevrilerek Almati?da yayinlandi.

Turkiye?deki Kazaklar uzerinde yapilan arastirmalarin III. safhasi 1980-1990 yillarini kapsar. Bu donemde arastirmacilarin Turkiye?deki ortama ayak uydurmus Kazaklarin sosyal, ekonomik ve kulturel hayatini incelemeye ilgi duymaya basladigini goruyoruz. Bu donemde Kazaklar, Turkiye?de gecen 30-40 yillik sure zarfinda, Kazak Turklerinin kendine has ozelliklerini korumakla birlikte, yasadiklari yeni vatana da uyum sagladilar. Goc yollarinda ve Pakistan ile Hindistan?da gecen sikintili gunlerden sonra, Turkiye?de yapilan hayat mucadelesinde basari kazandilar. Kimseye yuk olmadan gecimlerini temin edebiliyorlardi.

Ayrica bu donemde anavatandaki Kazaklar ile temaslar da basladi. 1970?li yillarin ortalarindan itibaren Kazakistan ile baglanti kuruldu. Bazi Kazaklar Almati?ya giderek, anavatani gormek imkanina sahip oldular. Diger taraftan Cin?in dis siyasetinde degisiklik yaparak dunyaya acilmasi, Turkiye?deki Kazaklara 1979 yilindan itibaren Dogu Turkistan?daki akrabalarini ziyaret etme imkani sagladi. Boylece 1930?li yillarin sonuna dogru irtibat kesilen Cin?deki Kazaklar ile 40 yil sonra tekrar munasebetler tesis edildi. Bu durumdan istifade eden Kazaklar 1980?li yillarda Dogu Turkistan?daki dogduklari ve cocukluklarinin gectigi yerleri ve akrabalarini ziyaret ettiler. Onlari davet ederek Turkiye?de agirladilar. Turkiye?deki ailesi ve diger akrabalari ile tanistirdilar.

Kazaklarin hayatindaki bu gelismeler, Isvecli arastirmaci Ingvar Svanberg?in arastirmasina konu oldu. 1979 ile 1986 yillari arasinda Turkiye Kazaklari arasinda arastirma yapan Svanberg, calismalarini 1989 senesinde ?Turkiye?deki Gocmen Kazaklar? adiyla nesretti. Uppsala sehrinde Inglizce yayinlanan eserinde Svanberg, Turkiye Kazaklari hakkinda teferruatli bilgi vermektedir. Arastirmalari sirasinda Svanberg, Turkiye ve Turkiye?den cesitli ulkerele dagilan Kazaklarin hepsine ulasmaya calisti. Istanbul, Nigde, Izmir, Manisa gibi Kazaklarin yasadigi tum sehirleri dolasarak Kazak yasintisi hakkinda bilgi toplayan Svanberg, Turkiye?den isci statusunde Avrupa?nin Almanya ve Isvec gibi ulkelerine goc eden Kazaklari da ziyaret etti. Ayrica Svanberg, cesitli yonlerden Turkiye Kazaklarinin hayatina etki yapan Tayvan?a da giderek, oradaki Turkistan Dernegi yoneticileri ile yuksek tahsil yapmakta olan Turkiyeli Kazak ogrencileri ile gorustu.

Turkiye Kazaklari uzerine boylesine genis kapsamli calisma yuruten Svanberg, misafirperver Kazak halki arasinda arastirma yapmanin cok zor bir sey olmadigina dikkati cekmektedir. Svanberg?e gore, Turkiye Kazaklari ile sicak iliskiler kurmanin en iyi araci onlarla birlikte sutlu cay icmektir. Kazak Turkleri kendileri sutlu cay icmelerine ragmen, gelen yabanci misafirlere Turk usulu sutsuz cay sunarlar. Ancak, Svanberg?in tecrubesine gore, Kazaklara sutlu cay icmeyi tercih ettiginizi soylerseniz, ev sahibinin mutluluguna diyecek olmaz ve misafirperverligi bir kat daha artarak sizinle daha rahat konusmaya ve hatta sakalasmaya baslar. Ayrica Kazaklarin milli yemeklerine de ilgi gostermek gerektigine dikkat ceken Svanberg yemek secenler ile vejeteryanlarin Kazaklar arasinda arastirma yapamayacaklarini soylemektedir.

Svanberg eserinde Turkiye Kazaklarinin Kazakistan ile olan iliskilerine de temas etmektedir. Kazaklarin bu donemde turistik ziyaretler ile Kazakistan?a gitmeye basladiklarini vurgulayan Svanberg, bu hususta Avrupa?da yasamakta olan Kazaklarin daha fazla imkanlara sahip olduklarini ifade eder. Onun ifadesine gore, bu ziyaretlerin sonucunda Turkiye Kazaklarinin eline Kazak kulturune has malzemeler, ozellikle Kazak milli sazi dombra, Kazak sarkilarinin plaklari ve Kazak Turkcesinde kitap ve gazeteler ulasti. Bu malzeme turlerinden bir veya bir kacini her Kazak evinde gormenin mumkun oldugunu soyleyen Svanberg, bunu Turkiye Kazaklari ile Kazakistan arasindaki yogun iliskilerin bir gostergesi olarak kabul etmektedir. Turkiye Kazaklarinin liderlerinden Delilhan Canaltay?in bu iliskilerin artirilmasini tesvik ettigini, cevresindekileri Kazakistan?a giderek Kazak kulturu ve ortamini yasamaya davet ettigini soylemektedir.

Svanberg?in ?Turkiye?deki gocmen Kazaklar? isimli eserinin bazi kisimlari Rusca?ya cevrilerek 1997 senesinde Almati?da yayinlandi.

III. Donemde Turkiye Kazaklarini arastiran diger bir arastirmaci Mark Kirchner?dir. Turk dili ve edebiyati sahasinda calismalar yapan Alman arastirmaci Kirchner, Turkiye Kazaklarinin dil ozelliklerini arastirdi. Bu konuda ?Kazakcanin Fonolojisi, Istanbul?daki Kazak Gocmenlerinden Kaydedilen Hikayeler Uzerinde Incelemeler? adiyla bir doktora calismasi hazirladi. 1983 ve 1984 yillarinda Turkiye?ye gelerek Istanbul?da yasayan Kazaklar arasinda arastirmalar yapan Kirchner, Halife Altay, Hizirbek Gayretullah, Mansur Teyci, Zalebey Teyci, Abdulvahap Kara gibi on kadar Kazak ile yaptigi gorusmelerin ses kaydini aldi.

Almanya?ya dondukten sonra bu ses kayitlari uzerinde calisan Kirchner, bilgisayar yardimiyla Turkiye Kazaklarinin ses ozelliklerinin analizini yapti. Almanya?nin Mainz Universitesi Turkoloji Bolumu ogretim uyelerinden Prof. Dr. Lars Johanson?un danismanliginda calismalarini tamamlayan Kirchner?in doktora tezi 1992 senesinde 2 cilt halinde yayinlandi.

Rusca, Arapca, Farsca, Turkce, Ingilizce ve Fransizca bilen Kirchner Turkiye?deki arastirmalari sirasinda Kazak Turkcesini de iyi derecede konusacak kadar ogrendi. Onun Kazakca konusmasi, Turkiye?deki bazi Kazak yaslilarini hayrette birakip sempatisini kazanacak olcude guzeldi. Doktora calismalari esnasinda Turkiye Kazaklari arasinda topladigi Kazak atasozleri ile Kazakistan?da yayinlanmis Kazak atasozleri eserleri uzerinde calisma yapti. Bunlardan derledigi atasozlerini, Almanca cevirileriyle birlikte 1993 senesinde yayinladi. Bu eserde arastirmaci bin kadar Kazak atasozunun Almanca aciklamasini vermektedir.

Turkiye Kazaklari konusunda yapilan arastirmalarin IV. donemi Kazakistan?in Sovyetler Birligi?nin dagilmasindan sonra bagimsizligini elde etmesiyle iliskilidir. Kazakistan Turkiye?deki Kazaklar ile ancak bagimsizligini kazandiktan sonra ilgilenmeye basladi. Bagimsizliktan once Kazakistan?da kendi sinirlari disindaki, bilhassa Avrupa ulkelerindeki Kazaklar hakkinda arastirma yapmak ve kamuoyuna bilgi vermek olagan bir vaziyet degildi.

Bu durum Kazakistan?in bagimsizligini elde etmesinden sonra degisti. Kazakistanli yazarlar ile gazeteciler Turkiye?ye yaptiklari ziyaretler esnasinda burada yasayan Kazaklara buyuk ilgi gosterdi. Onlar arasinda bulunduklari sirada hissettiklerini, gorup duyduklarini Kazakistan?da gazete ve dergilerde yayinladiklari makalelerde ifade ettiler. Boylece Kazakistan kamuoyu Turkiye Kazaklari ile ilgili bilgileri edindiler. Bu konuda pek cok makale ve haber yayinlandi.

Bununla beraber Turkiye Kazaklari hakkinda ilk ve tek kapsamli ilmi calisma Sokan Velihanov Tarih ve Etnoloji Enstitusunun arastirmacisi Gulnara Mendikulova tarafindan yapildi. Onun ?Kazak Diyasporasinin Tarihsel Kaderi, Dogusu ve Gelismesi? adli kitabi 1997 yilinda Almati?da yayinlandi. Rusca olarak yayinlanan eser, arastirmacinin ABD, Ingiltere ve Turkiye?de yasayan Kazaklar arasinda yaptigi incelemelere dayanmaktadir. Kitap konu olarak Kazakistan disinda yasayan butun Kazaklari kapsamakla birlikte, Turkiye?deki Kazaklarin sosyal ve kulturel hayatini genis bir bicimde ele almaktadir.

Mendikulova?nin eserinde Kazaklarla yaptigi gorusmelerin yanisira Kazakca, Turkce, Ingilizce ve Rusca olarak yayinlanan bir cok eserden de faydalandigi gozlenmektedir. Kitapta ayrica Turkiye Kazaklari ile ilgili bir cok resim de yer almaktadir. Eser Kazakistan kamuoyunun Turkiye Kazaklari konusunda ihtiyac duydugu bir cok bilgiyi ihtiva etmektedir.

Bagimsiz Kazakistan Cumhuriyeti ile yakin iliskiler kurmaya calisan Turkiye Kazaklari, Kazakistan kamuoyunun Turkiye Kazaklari hakkinda fazla bilgilerinin olmadigini farketti. Bu durum Turkiyeli Kazak yazarlari, Turkiye?deki Kazaklari Kazakistan?a tanitmanin gerekli oldugu dusuncesine sevkederek, Kazak Turkcesinde eserler yazmaya tesvik etti. Bu konuda ilk adim atan Hasan Oraltay eserini ?Elim-aylap Otken Omir? (Vatan Hasretiyle Gecen Omur) adiyla 1999 yilinin Martinda yayinladi. Istanbul?daki Turk Dunyasi Arastirmalari Vakfi tarafindan yayinlanan kitabinda Oraltay gorup isittiklerini ve kendi basindan gecenlerini anlatmaktadir. Eserde Kazak Turklerinin Dogu Turkistan?da Cinlilere karsi isyanlari, goc esnasinda babasi Alibek Hakim?in etrafinda gecen hadiseler ve Turkiye?ye yerlestikten sonra yeni ulkeye uyum saglama esnasinda karsilasilan zorluklar etraflica konu edilmektedir.

Hasan Oraltay, kitabinda 1968-1995 yillari arasinda 27 yil calistigi Hurriyet Radyosu Kazak Servisi ile ilgili anilarina da yer vermektedir.

Turkiye Kazaklarinin diger bir yazari Halife Altay?in da 1999 yili icinde Kazakistan Kazaklarina Turkiye Kazaklarini tanitmak icin bir kitabi kaleme aldigini biliyoruz. Eser bitmis olup Almati?da basim icin bir matbaada beklemektedir. Kitapta Turkiye Kazaklarinin tarihi, kulturu ve ekonomik faaliyetleri anlatilmaktadir.

1999 yilinin sonlarinda Turkiyeli bir Kazak tarafindan yazilarak Almati?da Kazak Turkcesinde yayinlanmasi icin bir matbaaya teslim edilen ikinci kitabin yazari Delilhan Canaltay?dir. Dogu Turkistan?da 1949?da kurulan Gecici Milli Hukumetin Kazak uyesi ve Maliye Bakani Canimhan Haci Tilevbayoglu?nun oglu olan Delilhan Canaltay hatirat seklinde kaleme aldigi ve 2000 yili ortalarinda yayinlanan eser ?Kiyli Zaman-Kiyin Kunder? adini tasimaktadir. Simdilerde 80 yasinda oldugu halde Istanbul?da yasamakta olan Delilhan Canaltay, eserinde Kazak kahramanlarindan Osman Batur Islamoglu ile ilgili bugune kadar hicbir yerde yayinlanmamis degerli bilgiler vermektedir. Bu acidan ele alindiginda bu eserin Cin?deki Kazaklarin yakin tarihinin bazi karanlik kalmis sayfalarina isik tutacagi muhakkaktir.

Ayrica Istanbul?da Gunesli semtinde 1970?li yillarin basinda Kazak Kenti?nin kurulmasina onculuk etmis olan Delilhan Canaltay, eserinin son kisminda bu kentin nasil kuruldugu konusunda cok degerli bilgiler vermektedir. Eserin en son bolumunde 30 kadar tarihi resmin yer almasi kitabin degerini daha da arttirmaktadir.

Turkiye Kazaklarini arastirmalarin IV. donemi bitmemistir. Bu donem Turkiyeli ve Kazakistanli yazar ve arastirmacilarin Turkiye Kazaklarinin tarihi ve kulturu dogrultusunda yapacaklari arastirmalar ile devam edecektir. Cunku bu konuda bugune kadar yapilan calismalarin yeterli oldugunu soyleyemeyiz. Bu yuzden konunun gelecekte bir cok arastirmaciyi cezbedecegini tahmin edebiliriz.

BIBLIYOGRAFYA
Altay, Halife, Kazak Turklerine Ait Secere, Istanbul 1977.
?????, Estelikterim, Istanbul 1980.
?????, Anayurttan Anadolu?ya, Ankara 1981.
Cagatay, Saadet, Kazakca Metinler, Ankara 1961.
Cakar, H. Ali, Turkistan Drami, Istanbul 1972.
Gayretullah, Hizirbek, Altaylarda Kanli Gunler, Istanbul 1977.
Godfrey, Lias, The Kazak Exodus, London 1956.
Oraltay, Hasan, Hurriyet Yolundaki Dogu Turkistan Kazak Turkleri, Istanbul 1961.
?????, Elim-aylap Otken Omir, Istanbul 1999.
Kirchner, Mark, Phonologie des Kasachischen, Untersuchung Anhand von Sprachaufnahmen aus der Kasachischen Exilgruppe in Istanbul, II Band, Wiesbaden 1992.
?????, Sprichtworter der Kasachen, Wiesbaden 1993.
Mendikulova, G. M., Istoricheskie Sud?by Kazakhskoy Diaspory, Proiskhojedenie i Razvitie, Almati 1997.
Svanberg, Ingvar, Kazak Refugees in Turkey, A Study of Cultural Persistence and Social Change, Uppsala 1989.

Not: Bu makale 2003?te yazilmis olup, 2006?da Ankara?da yayinlanan Prof. Dr. Nejat Diyarbekirli Armağan Kitabı ?nda yer almistir.

 

Favoriler

Siteyi Favorilere Ekleyin
Sayfayi Favorilere Ekleyin
Giris Sayfasi Yapin
Sayfayi Yazdir

Galeriden Seçmeler

Anket

Web sayfamızı beğendiniz mi?
 

Ziyaretci Sayisi

mod_vvisit_counterBugün28
mod_vvisit_counterHepsi501994
Bookmark and Share